Từ kinh nghiệm triển khai tại Singapore, Thái Lan đến thực tiễn hơn 25 năm tại Việt Nam, việc chuẩn hóa phần mềm thống kê đang trở thành xu hướng giúp các trường đại học nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Trong nhiều năm, việc lựa chọn phần mềm thống kê gần như là quyết định của từng giảng viên hoặc từng nhóm nghiên cứu. Người quen SPSS thì dùng SPSS, người thành thạo R hay Python thì tiếp tục với công cụ của mình. Điều này tạo ra sự linh hoạt, nhưng cũng khiến quá trình giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu và quản lý trở nên thiếu thống nhất.
Ngày nay, khi chất lượng đào tạo, công bố quốc tế và yêu cầu tuân thủ bản quyền ngày càng được đặt lên hàng đầu, câu hỏi mà nhiều trường đại học quan tâm không còn là “nên dùng phần mềm nào?” mà là “làm thế nào để toàn trường cùng sử dụng một nền tảng thống nhất?”
Đó cũng là chủ đề được hơn 40 lãnh đạo, giảng viên và nhà nghiên cứu từ nhiều trường đại học như UEH, Đại học Y Hải Phòng, Đại học Y Dược Huế cùng trao đổi tại hội thảo “Chiến lược đồng bộ phần mềm thống kê chuẩn quốc tế cùng SPSS – Góc nhìn từ chuyên gia gần 40 năm kinh nghiệm”.
Bà Phan Thị Thu Thuỳ – Country Manager của SIFT phát biểu khai mạc chương trình
Ứng dụng của SPSS trong các lĩnh vực đào tạo tại các trường đại học ở Singapore và Thái Lan.
Chia sẻ từ góc nhìn triển khai tại Singapore và Thái Lan, ông Swee Ming Lim – Business Consultant cho rằng giá trị lớn nhất của một phần mềm thống kê trong giáo dục nằm ở khả năng chuẩn hóa quy trình đào tạo.
Khi toàn bộ giảng viên và sinh viên sử dụng cùng một nền tảng, việc giảng dạy không còn bị phân tán bởi các khác biệt về công cụ. Giảng viên có thể tập trung vào tư duy thống kê, phương pháp nghiên cứu và cách diễn giải kết quả, thay vì dành nhiều thời gian hướng dẫn lập trình hay xử lý lỗi kỹ thuật.
Đó cũng là lý do nhiều trường đại học tại Singapore và Thái Lan triển khai phần mềm thống kê ở cấp tổ chức thay vì để từng cá nhân tự lựa chọn công cụ.
Ông cũng cho biết, tại nhiều trường đại học ở Singapore và Thái Lan, một nền tảng thống kê không chỉ phục vụ một khoa hay một bộ môn mà được sử dụng xuyên suốt nhiều lĩnh vực như khoa học xã hội, kinh doanh, marketing, tâm lý học, y tế công cộng và nghiên cứu sức khỏe. Việc sử dụng chung một công cụ giúp chuẩn hóa quy trình đào tạo, tạo sự thống nhất trong phương pháp phân tích dữ liệu và giúp sinh viên dễ dàng chuyển giao kỹ năng nghiên cứu giữa các ngành học.
Nếu kinh nghiệm từ Singapore và Thái Lan phản ánh xu hướng chuẩn hóa ở cấp trường, thì chia sẻ của Thầy Hoàng Trọng – Chủ biên Sách Phân tích dữ liệu nghiên cứu với SPSS lại cho thấy bức tranh rất quen thuộc của môi trường học thuật Việt Nam.
Là một trong những người đầu tiên đưa SPSS vào giảng dạy tại Đại học Kinh tế TP.HCM từ năm 1999, ông chứng kiến quá trình chuyển đổi từ thời sinh viên phải dùng chung một máy tính, đến khi phần mềm thống kê trở thành công cụ quen thuộc trong nhiều ngành đào tạo.
“Sau gần 30 năm sử dụng SPSS, tôi vẫn chưa dùng hết các lệnh của phần mềm.” – Thầy Hoàng Trọng
Nhận định này cho thấy SPSS đủ đơn giản để sinh viên bắt đầu học, nhưng cũng đủ sâu để phục vụ nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Theo ông, đối với sinh viên các khối kinh tế, xã hội, giáo dục hay y tế, mục tiêu không phải là dành nhiều thời gian học coding, mà là tập trung vào các khái niệm thống kê, phương pháp nghiên cứu và cách diễn giải kết quả. Đây cũng là lý do nhiều trường ưu tiên các công cụ giúp rút ngắn thời gian làm quen, để người học nhanh chóng tiếp cận phân tích dữ liệu.
“R và Python là những công cụ rất mạnh. Tuy nhiên, với phần lớn giảng viên và sinh viên không có nền tảng lập trình, thời gian nên được dành cho nghiên cứu thay vì học cách viết code.” – Thầy Hoàng Trọng
Ông cũng chia sẻ nhiều trường hợp giảng viên phải thuê người viết mã khi sử dụng các ngôn ngữ lập trình cho phân tích thống kê. Trong khi đó, với các nghiên cứu ứng dụng, thời gian nên được dành cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu, lựa chọn phương pháp thống kê và diễn giải kết quả, thay vì học cách viết chương trình.
Đó không phải là câu chuyện phần mềm nào tốt hơn, mà là lựa chọn công cụ phù hợp với mục tiêu đào tạo và nghiên cứu của từng nhóm người dùng.
Một chia sẻ khác nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là yêu cầu về bản quyền phần mềm trong nghiên cứu khoa học.
Theo Thầy Hoàng Trọng, trong quá trình tham gia các dự án quốc tế và gửi bài đến các tạp chí học thuật Q1, Q2, việc sử dụng phần mềm có bản quyền ngày càng được quan tâm như một phần của quy trình nghiên cứu chuyên nghiệp. Nhiều dự án nghiên cứu quốc tế và một số tạp chí học thuật rất quan tâm đến việc sử dụng phần mềm bản quyền như một phần của quy trình nghiên cứu minh bạch. Việc không chứng minh được tính hợp pháp của công cụ phân tích dữ liệu có thể ảnh hưởng đến quá trình phản biện hoặc công bố, cho thấy xu hướng ngày càng coi trọng chuẩn hóa và tuân thủ bản quyền trong nghiên cứu khoa học trên thế giới.
Điều này phản ánh sự thay đổi trong cách các tổ chức nghiên cứu đánh giá chất lượng khoa học. Không chỉ kết quả nghiên cứu, mà cả công cụ được sử dụng cũng cần đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ.
Đó cũng là lý do nhiều trường đại học bắt đầu xem việc chuẩn hóa phần mềm thống kê là một khoản đầu tư cho chất lượng đào tạo và uy tín học thuật, thay vì chỉ là chi phí mua phần mềm.
Thầy Hoàng Trọng chia sẻ về kinh nghiệm triển khai SPSS trong giảng dạy và nghiên cứu
Có một chi tiết thú vị trong phần chia sẻ của Thầy:
“Thời điểm đầu những năm 2000, một giấy phép SPSS có giá 4000 USD, chưa kể thêm các tuỳ chọn add-on thì có thể lên tới 6000 – 7000 USD, đây thực sự là con số không tưởng thời đó. Tôi từng ước, giá như trường có thể sở hữu một hệ thống để hàng trăm giảng viên và sinh viên cùng sử dụng thì tốt biết mấy.” – Thầy Hoàng Trọng
Ngày nay, mô hình Concurrent Users của IBM SPSS Campus Edition đã phần nào giải quyết bài toán đó. Nhà trường có thể triển khai một hệ thống bản quyền tập trung, cho phép nhiều giảng viên và sinh viên sử dụng phần mềm theo số lượng người dùng đồng thời, thay vì phải đầu tư giấy phép riêng cho từng cá nhân. Không chỉ giúp tối ưu chi phí, mô hình này còn tạo ra sự thống nhất trong giảng dạy, nghiên cứu và quản lý phần mềm trên toàn trường với chi phí từ vài đô/một user – chi phí rất hợp lý để Nhà trường tiếp cận bản quyền SPSS.
Từ những kinh nghiệm tại Singapore, Thái Lan đến thực tiễn hơn 25 năm tại Việt Nam, có thể thấy việc chuẩn hóa phần mềm thống kê không đơn thuần là lựa chọn một công cụ phân tích dữ liệu.
Đó là cách để các trường đại học xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu thống nhất, nơi giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu cùng làm việc trên một nền tảng chung, sử dụng quy trình phân tích nhất quán và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nghiên cứu cũng như bản quyền phần mềm.
Sự quan tâm của hơn 40 lãnh đạo, giảng viên và nhà nghiên cứu tại hội thảo cho thấy đây không còn là câu chuyện của riêng một phần mềm, mà là một xu hướng mới trong quản trị hoạt động đào tạo và nghiên cứu của các trường đại học.
Nếu Quý trường đang có kế hoạch chuẩn hóa công cụ nghiên cứu, triển khai IBM SPSS Campus Edition, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu cho giảng viên và sinh viên hoặc phát triển các chương trình hợp tác về đào tạo và nghiên cứu, SIFT Analytics sẵn sàng đồng hành với giải pháp phù hợp cùng lộ trình triển khai hiệu quả.
Liên hệ Chương trình Hợp tác Giáo dục – University Partnership Program
Người liên hệ: ThS. Phan Thu Thùy – Country Manager
lisa.phan@sift-ag.com
